Hakediş, yüklenicinin belirli bir dönemde yaptığı işin bedelini gösteren belgedir. Kamu yapım işlerinde biçimi ve süreleri mevzuatla belirlenir; özel sektörde ve taşeron ilişkisinde ise aynı iskelet sözleşmeyle uyarlanarak kullanılır. Bu yazıda hesabın sırasını, her kesintinin matrahını ve rakamlı bir örneği özetliyoruz.
1. Metraj kümülatif tutulur
Her iş kalemi için yapılan miktar, işe başlandığından bugüne kadar toplam olarak ölçülür. Bu dönemin miktarı, toplam miktardan önceki hakedişteki toplam miktar düşülerek bulunur. Hesabın her zaman kümülatif yapılıp sonra fark alınması, sonradan düzeltilen metrajın ve yuvarlama farklarının doğru yansımasını sağlar. Önceki hakediş tutarı, onaylanmış önceki belgeden alınır; yeniden hesaplanmaz.
Kamu yapım işlerinde metrajlar yeşil defter ve eklerinde gösterilir; geçici hakedişler kesin ödeme sayılmaz, bitmiş iş kısımlarında kesin metraj esas alınır (Yapım İşleri Genel Şartnamesi md. 39).
2. Bu dönem tutarı
- Birim fiyatlı sözleşmede: her kalemin kümülatif miktarı × sözleşme birim fiyatı; toplamdan önceki hakedişin kümülatif tutarı düşülür.
- Anahtar teslimi götürü bedelde: iş kalemi ya da grubunun ilerleme yüzdesi × bedeli.
3. Fiyat farkı
Sözleşmede fiyat farkı öngörülmüşse, Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar'daki formül kullanılır:
F = An × B × (Pn − 1)
- An: uygulama ayında sözleşme fiyatlarıyla gerçekleşen iş tutarı. Avans verilen işlerde o hakedişte mahsup edilen avans An'dan düşülür; ancak Pn 1'den küçükse düşülmez.
- B: 0,90 sabit katsayı.
- Pn: işçilik, mineral ürünler, demir-çelik, akaryakıt, diğer yakıtlar, ağaç ürünleri, diğer malzemeler ve makine-ekipman ağırlıklarının (a, b1…b6, c; toplamı 1) güncel endeks ÷ temel endeks oranlarıyla çarpımlarının toplamı.
- Temel endeks: ihale tarihinin içinde bulunduğu ay; güncel endeks: iş programına göre işin yapılması gereken uygulama ayı.
Endeksler henüz açıklanmamışsa hakediş önceki ay endeksiyle düzenlenir, endeks açıklanınca sonraki hakedişte düzeltilir. TÜİK'in 2026'da tüketici fiyat endeksinin baz yılını değiştirmesi nedeniyle işçilik endeksinin eski ve yeni bazla nasıl birleştirileceğini güncel kararlarla teyit edin.
4. KDV ve KDV tevkifatı
Bu dönem tutarına (fiyat farkı dahil) KDV eklenir; yapım işlerinde genel oran %20'dir. Yapım işleri ile birlikte ifa edilen mühendislik-mimarlık ve etüt-proje hizmetlerinde KDV Genel Uygulama Tebliği'ne göre 4/10 oranında tevkifat uygulanır:
- Alıcı kamu idaresi gibi belirlenmiş alıcılardan ise tutar ne olursa olsun tevkifat yapılır.
- Diğer KDV mükelleflerine karşı yapılan işlerde tevkifat, sözleşme bedelinin tebliğde belirlenen tutarı (yayın tarihinde KDV dahil 5.000.000 TL) aşmasına bağlıdır.
- Bu kapsamdaki bir iş alt yükleniciye devredildiğinde, alt yüklenici aşamasında tutar sınırı aranmaz.
Tevkifatlı hakedişte yüklenici KDV'nin 6/10'unu tahsil eder; 4/10'unu alıcı beyan eder. Eşik ve kapsam değişebildiği için güncel tebliği mali müşavirinizle kontrol edin.
5. Kesintiler
| Kesinti | Oran ve matrah | Not |
|---|---|---|
| Gelir/kurumlar vergisi stopajı | %5; KDV hariç bu dönem tutarı (fiyat farkı dahil) | Yalnız birden çok takvim yılına yayılan (yıllara yaygın) inşaat ve onarım işlerinde (GVK md. 94). Bazı iş türlerinde indirimli oran vardır. |
| Damga vergisi | Binde 9,48; KDV hariç bu dönem tutarı | Tek kâğıt için yıllık azami tutar vardır. |
| Avans mahsubu | Mahsup oranı × sözleşme fiyatlarıyla bu dönem iş tutarı | Kamu tip sözleşmesinde mahsup oranı genellikle avans oranının %50 fazlasıdır (avans ÷ bedel × 1,5); kalan avans son hakedişte tamamen kesilir. |
| Teminat kesintisi | Sözleşmedeki oran | Özel sektörde ve taşeronlukta oran tamamen sözleşmeseldir; kamu işlerinde kesin teminat genellikle mektupla verilir. |
| SGK ve diğerleri | Tutar ya da sözleşmedeki oran | Muaccel SGK borcu, ceza, idare ya da ana yüklenici tarafından verilen malzeme, makine, yemek-konaklama, elektrik-su gibi mahsuplar. |
Ödenecek tutar = bu dönem tutarı + fiyat farkı + KDV − KDV tevkifatı − kesintiler. Mevzuat bu sırayı şöyle tarif eder: her hakediş tutarından bir önceki hakediş tutarı çıkarılır, kalana KDV eklenir, bulunan miktardan sözleşmedeki kesintiler, yüklenicinin idareye borçları, cezalar ve kanunen alınması gereken vergiler kesilir (YİGŞ md. 39).
6. Rakamlı örnek
Varsayımlar: özel sektör işveren, birim fiyatlı sözleşme bedeli 10.000.000 TL + KDV, iş birden çok yıla yayılıyor, 1.500.000 TL avans verilmiş (mahsup oranı 1.500.000 ÷ 10.000.000 × 1,5 = %22,5), sözleşmede kamu fiyat farkı formülü ve %5 nakit teminat kesintisi kararlaştırılmış. Bu dönem sözleşme fiyatlarıyla yapılan iş 2.000.000 TL, Pn = 1,08.
| Satır | Hesap | Tutar (TL) |
|---|---|---|
| Avans mahsubu | 2.000.000 × %22,5 | 450.000,00 |
| An | 2.000.000 − 450.000 (Pn > 1) | 1.550.000,00 |
| Fiyat farkı | 1.550.000 × 0,90 × 0,08 | 111.600,00 |
| Bu dönem tutarı (fiyat farkı dahil) | 2.000.000 + 111.600 | 2.111.600,00 |
| KDV %20 | 2.111.600 × 0,20 | 422.320,00 |
| KDV tevkifatı 4/10 | 422.320 × 0,4 | −168.928,00 |
| Stopaj %5 | 2.111.600 × 0,05 | −105.580,00 |
| Damga vergisi binde 9,48 | 2.111.600 × 0,00948 | −20.017,97 |
| Teminat %5 | 2.111.600 × 0,05 | −105.580,00 |
| Avans mahsubu | −450.000,00 | |
| Ödenecek | 2.111.600 + 422.320 − 850.105,97 | 1.683.814,03 |
Her satır kuruşa yuvarlanır, toplamlar yuvarlanmış satırlardan alınır. Teminat kesintisinin matrahı (fiyat farkı dahil mi, KDV dahil mi) sözleşmeye göre değişebilir; sözleşmenizi esas alın.
7. Kamu işlerinde süreler
Yapım İşleri Genel Şartnamesi'ne göre geçici hakediş raporları her ayın ilk beş iş günü içinde düzenlenir; idare hakedişi verilişinden itibaren en geç 30 gün içinde onaylar. Fiyat farklı işlerde hakediş, endeksler belli olduktan sonra düzenlenir. Bu süreler zaman zaman değiştirildiği için yürürlükteki metni kontrol edin.
Hakedra'da nasıl yapılır?
Keşif kalemleri poz kütüphanesinden ya da Excel'den gelir, metraj satırları kümülatif tutulur. Hakediş açıldığında bu dönem miktarı kendiliğinden bulunur; fiyat farkı, KDV, tevkifat, stopaj, damga, teminat ve avans mahsubu firma, proje ya da sözleşme ayarlarındaki oranlarla hesaplanır, elle kesinti eklenebilir. Oranlar hakedişe anlık görüntü olarak yazılır; onaylanan hakediş sonradan değişmez. Aynı motor taşeron hakedişinde de çalışır; onaylanan işveren hakedişinden fatura taslağı oluşur.
Kaynaklar
- Yapım İşleri Genel Şartnamesi, md. 39 (hakediş) ve md. 40 (kesin hesap)
- Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar, md. 4–7
- KDV Genel Uygulama Tebliği, I/C-2.1.3.2.1 Yapım işleri ile bu işlerle birlikte ifa edilen mühendislik-mimarlık ve etüt-proje hizmetleri
- 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu, md. 42 ve md. 94
- 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu, (1) sayılı tablo
Hukuki ya da mali danışmanlık değildir. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve yayın tarihindeki mevzuata dayanır. Oranlar, eşikler ve süreler değişebilir; somut durumunuz için resmî metne (mevzuat.gov.tr, gib.gov.tr), sözleşmenize, mali müşavirinize ve bir hukukçuya başvurun.